QGIS Altlık Haritaları: 27 XYZ Bağlantısı ve Kullanım Rehberi
Bir proje çizimini doğru okumak için yalnızca çizgilere bakmak yetmez. Çalışma alanının hangi yollara bağlandığını, arazinin nasıl şekillendiğini ve çevresinde neler bulunduğunu da görmek gerekir. QGIS'te kullanacağımız altlık haritalar, tam bu noktada çizime bağlam kazandırır.
Önce haritayı değil, ihtiyacı seçelim
QGIS'i ilk açtığımızda çoğu zaman bir uydu görüntüsü ekleyip çalışmaya başlarız. Bu, araziyi tanımak için iyi bir başlangıçtır; ancak her iş için en iyi tercih değildir. Yol güzergâhını anlatırken topoğrafik bir altlık, renkli parselleri sunarken sade bir gri harita daha okunaklı olabilir.
Bu yazıda aynı işi yapan bağlantıları arka arkaya sıralamak yerine, her haritanın neyi görmemize yardımcı olduğunu açıklıyorum. Aşağıdaki 27 bağlantıyı QGIS'e ayrı ayrı ekleyebilir, çalışmanızın amacına göre kullanabilirsiniz. Adresleri kopyalamadan önce ilgili kartın kısa notuna da bakmanızı öneririm; bazıları eski servis, bazıları ise başka bir haritanın üzerinde açılması gereken şeffaf katmandır.
| Amacınız | Başlangıç için uygun seçenek |
|---|---|
| Araziyi fotoğraf üzerinden okumak | Google Satellite veya Esri Satellite |
| Yol ve yer adlarını görmek | OpenStreetMap, Google Maps veya Satellite Hybrid |
| Dağ, vadi ve sırtları ayırt etmek | Esri Hillshade veya EOX Terrain |
| Proje çizimlerini öne çıkarmak | Esri Light Gray veya Dark Gray |
| Yıllar arasında genel görünümü karşılaştırmak | EOX Sentinel-2 yıllık mozaikleri |
| Özel ulaşım altyapısını incelemek | CyclOSM veya OpenRailwayMap |
Bir bağlantıyı QGIS'e nasıl ekleriz?
İlk denemeyi OpenStreetMap ile yapabilirsiniz. Buradaki adresler, QGIS'in XYZ Tiles bağlantı alanına yapıştırılacak şablonlardır; normal bir web sayfası gibi tarayıcıda açılmaları beklenmez.
- Tarayıcı panelini açın. Görünmüyorsa Görünüm → Paneller → Tarayıcı yolunu kullanın. Menü adları arayüz diline göre değişebilir.
- XYZ Tiles üzerine sağ tıklayın. Yeni Bağlantı / New Connection seçeneğini açın.
- Ad ve URL alanlarını doldurun. Karttaki adı yazın, adresin tamamını URL alanına yapıştırın. Birden fazla adresi aynı bağlantıya eklemeyin.
- Bağlantıyı kaydedin ve haritaya ekleyin. Oluşan bağlantıya çift tıklayın veya harita alanına sürükleyin. İlk bakışta görüntü yoksa daha geniş bir ölçeğe geçin.
- Katman sırasını düzenleyin. Altlık en altta, şeffaf yol veya su katmanları onun üzerinde, proje çizimleriniz en üstte olmalıdır.
QGIS, {z} yerine yakınlaştırma düzeyini, {x} ve {y} yerine görüntü karosunun numaralarını yerleştirir. Bazı kaynaklarda gördüğünüz %7B ve %7D, süslü parantezlerin URL kodlamasıdır. Burada bağlantıları doğrudan girişe uygun, açık parantezli biçimde verdim. QGIS'in XYZ bağlantı açıklaması bu işlemin ayrıntılarını içerir.
Google harita ve uydu altlıkları
Fotoğraf mı, yol haritası mı? Aynı alanı farklı biçimlerde görmek, neyi anlatmak istediğinize bağlıdır. Uydu görünümü araziyi tanımayı; etiketli görünüm ise yerleri adlarıyla ilişkilendirmeyi kolaylaştırır.
Google Satellite
AÇIKLAMAArazi örtüsünü, yapılaşmayı ve yol izlerini fotoğraf üzerinden okumak için kullanılır. Kendi çizimlerinizi görüntünün üzerine yerleştirdiğinizde yer adlarıyla görsel kalabalık oluşturmaz.
Google Maps
AÇIKLAMASokakları, yerleşimleri ve önemli noktaları birlikte gösterir. Bir çalışma alanının çevresiyle ilişkisini anlatmak ve adres tarifini kolaylaştırmak için uygundur.
Google Terrain
AÇIKLAMAArazi biçimlerini ve rölyefi görsel olarak okumaya yardımcı olur. Bu görüntüden doğrudan nokta kotu veya mühendislik hesabına uygun eğim değeri elde edilmez.
Google Terrain Hybrid
AÇIKLAMAArazi görünümünü yol ve yer adlarıyla birlikte değerlendirmek için kullanılır. Listedeki “Terrain Hybrid” adı, p parametresini ayırt etmek amacıyla korunmuştur; görüntü içeriği sağlayıcıya göre değişebilir.
Google Satellite Hybrid
AÇIKLAMAUydu görüntüsünü yol ve yer adlarıyla birleştirir. Görüntüde gördüğünüz bir yolu veya yerleşimi adıyla eşleştirmek istediğinizde kullanışlıdır.
Alternatif görüntüler ve genel haritalar
Bir altlığı tek başına doğru kabul etmek yerine, aynı alanı ikinci bir kaynaktan da inceleyin. Fark gördüğünüzde hemen koordinat hatası aramayın; çekim tarihi, ortorektifikasyon ve kartografik genelleştirme de sonucu etkiler.
Esri Satellite
AÇIKLAMAWorld Imagery, farklı kaynaklardan derlenen görüntülerle araziyi incelemeyi sağlar. Çalışma alanını başka bir sağlayıcının görüntüsüyle karşılaştırmak için iyi bir alternatiftir; çözünürlük ve çekim tarihi bölgeden bölgeye değişir.
OpenStreetMap
AÇIKLAMAYol, bina, yer adı ve ilgi noktalarını topluluk katkılarıyla gösterir. Özellikle çevresel ilişkileri okumak için faydalıdır; detayların eksiksizliği yerel katkı düzeyine bağlıdır.
Bing VirtualEarth
AÇIKLAMAMicrosoft'un hava ve uydu görüntüsü altlığıdır. Başka sağlayıcılardan farklı tarihli veya farklı nitelikte görüntüler içerebilir. Adresteki {q}, QGIS'in desteklediği QuadKey yer tutucusudur.
Eski doğrudan erişim adresidir. Kalıcı erişim veya ücretsiz kullanım garantisi vermez; Microsoft'un lisans ve hizmet geçiş koşulları kontrol edilmelidir.
Topoğrafya, rölyef ve sade altlıklar
Her projeyi uydu fotoğrafının üzerinde sunmak zorunda değilsiniz. Yoğun yapılaşmada sade bir gri altlık çiziminizi daha anlaşılır kılabilir. Dağlık bir bölgede ise rölyef, güzergâhın çevreyle ilişkisini daha iyi anlatır.
Esri Street Map
AÇIKLAMAYolları ve yerleşimleri okunaklı bir genel harita üzerinde gösterir. Güzergâhın çevresini anlatmak için uygundur; eski raster servis olduğundan yeni açılan yolların güncel olduğunu varsaymayın.
Eski raster servis: planlanan kapanış Aralık 2029.
Esri Topographic
AÇIKLAMAYerleşim, yol, su ve arazi biçimlerini birlikte sunar. Güzergâh ön incelemesinde çevreyi bir bütün olarak okumaya yardımcı olur; ölçeğe göre gösterilen detay değişir.
Eski raster servis: planlanan kapanış Aralık 2029.
Esri Shaded Relief
AÇIKLAMAYükseltiye bağlı renkler ve gölgelerle dağ, ova ve vadileri belirginleştirir. Bölgesel ölçekte araziyi tanımak için uygundur; yakın ölçekte hassas topoğrafik veri yerine geçmez.
Eski raster servis: planlanan kapanış Mart 2028.
Esri Hillshade
AÇIKLAMASırtları, vadileri ve yamaçları ışık-gölge etkisiyle görünür kılar. Güzergâhın araziyle ilişkisini okumada yararlıdır; sayısal yükseklik modeli değildir.
Esri Dark Hillshade
AÇIKLAMARölyefi koyu tonlarla sunar. Açık renkli proje çizgilerini veya tematik verileri arazi biçimleriyle birlikte göstermek için tercih edilebilir.
Esri Light Gray
AÇIKLAMADikkati altlıktan çok sizin verinize yönelten sade bir haritadır. Parselleri, çalışma sınırlarını ve renkli analiz sonuçlarını sunarken okunaklı bir zemin sağlar.
Base katmanıdır; tam referans etiket katmanını içermez. Planlanan kapanış Aralık 2029.
Esri Dark Gray
AÇIKLAMAAçık ve canlı renklerle çizilmiş proje verilerini öne çıkarır. Sunumlarda ve yoğun tematik haritalarda kontrastı artırmak için kullanılabilir.
Base katmanıdır; tam referans etiket katmanını içermez. Planlanan kapanış Aralık 2029.
2020–2025 Sentinel-2 yıllık mozaikleri
Yıllara göre değişime bakmak için aynı çalışma alanında iki mozaiği sırayla açabilirsiniz. Geniş kazı alanları, arazi örtüsü ve büyük ölçekli yapılaşma değişimleri dikkat çekebilir. Fakat renk farkı tek başına gerçek bir değişimin kanıtı değildir; mevsim ve mozaik üretimi de görünümü etkiler.
EOX Sentinel-2 Cloudless 2025
AÇIKLAMA2025 yılına ait Sentinel-2 gözlemlerinden hazırlanan, bulut etkisi azaltılmış uydu mozaiğidir. Geniş alanlardaki arazi örtüsünü ve belirgin değişimleri diğer yıllarla görsel olarak karşılaştırmak için kullanılır.
EOX Sentinel-2 Cloudless 2024
AÇIKLAMA2024 yılına ait Sentinel-2 gözlemlerinden hazırlanan, bulut etkisi azaltılmış uydu mozaiğidir. Geniş alanlardaki arazi örtüsünü ve belirgin değişimleri diğer yıllarla görsel olarak karşılaştırmak için kullanılır.
EOX Sentinel-2 Cloudless 2023
AÇIKLAMA2023 yılına ait Sentinel-2 gözlemlerinden hazırlanan, bulut etkisi azaltılmış uydu mozaiğidir. Geniş alanlardaki arazi örtüsünü ve belirgin değişimleri diğer yıllarla görsel olarak karşılaştırmak için kullanılır.
EOX Sentinel-2 Cloudless 2022
AÇIKLAMA2022 yılına ait Sentinel-2 gözlemlerinden hazırlanan, bulut etkisi azaltılmış uydu mozaiğidir. Geniş alanlardaki arazi örtüsünü ve belirgin değişimleri diğer yıllarla görsel olarak karşılaştırmak için kullanılır.
EOX Sentinel-2 Cloudless 2021
AÇIKLAMA2021 yılına ait Sentinel-2 gözlemlerinden hazırlanan, bulut etkisi azaltılmış uydu mozaiğidir. Geniş alanlardaki arazi örtüsünü ve belirgin değişimleri diğer yıllarla görsel olarak karşılaştırmak için kullanılır.
EOX Sentinel-2 Cloudless 2020
AÇIKLAMA2020 yılına ait Sentinel-2 gözlemlerinden hazırlanan, bulut etkisi azaltılmış uydu mozaiğidir. Geniş alanlardaki arazi örtüsünü ve belirgin değişimleri diğer yıllarla görsel olarak karşılaştırmak için kullanılır.
EOX arazi ve yardımcı katmanları
Altlığı ve üst katmanı ayrı düşünmek harita düzenini kolaylaştırır. Arazi görüntüsünü en alta, yol veya su ağını bunun üzerine, kendi proje çizimlerinizi ise en üste yerleştirebilirsiniz.
EOX Terrain
AÇIKLAMARölyef ve arazi örtüsünü birlikte göstererek bölgenin doğal yapısını okumayı kolaylaştırır. Yol güzergâhı ve çalışma sınırı gibi verilerin altında kullanılabilir.
EOX Terrain Light
AÇIKLAMAArazi biçimlerini daha sakin bir görsel dille sunar. Altlıkta topoğrafik bağlam kalsın, ancak proje çizimleri daha belirgin olsun istediğinizde uygundur.
EOX Yol Katmanı
AÇIKLAMAYol ağını uydu veya arazi görüntüsünün üzerine bindirmek için kullanılır. Bağımsız bir yol veri tabanı ya da düzenlenebilir çizgi katmanı değil, görüntü servisidir.
EOX Hidrografya Katmanı
AÇIKLAMAAkarsu ve diğer su unsurlarını altlık üzerinde belirginleştirir. Su ağını tanımaya yardımcı olur; taşkın sınırı, debi bilgisi veya mühendislik drenaj hesabı sağlamaz.
Bisiklet ve demiryolu haritaları
Özel amaçlı haritalar, genel altlıkta araya kaynayan bilgileri öne çıkarır. Bu katmanları bir rota planlama motoru veya resmî altyapı envanteri olarak değil, konuya odaklanan görsel kaynaklar olarak değerlendirin.
CyclOSM Bisiklet Haritası
AÇIKLAMABisiklet yollarını, şeritlerini ve bisikletle ulaşım açısından önemli yol özelliklerini öne çıkarır. Güzergâh ön incelemesi için yararlıdır; güncel yol güvenliği sahada ayrıca değerlendirilmelidir.
OpenRailwayMap Demiryolları
AÇIKLAMAHatları, istasyonları ve demiryolu altyapısını ölçeğe ve mevcut verilere göre gösterir. Bir genel haritanın üzerinde kullanıldığında yol–demiryolu ilişkisini daha kolay okuyabilirsiniz.
Bağlantı açılmıyorsa nereden başlamalı?
Adres doğru ama harita boş. Neyi kontrol etmeliyim?
Önce URL'nin tamamını kopyaladığınızdan ve yer tutucuların değişmediğinden emin olun. Ardından daha geniş ölçeğe geçin, katmanın görünür olduğunu ve başka bir opak katmanın altında kalmadığını kontrol edin. Şeffaf demiryolu veya hidrografya katmanında o bölgede veri bulunmaması da boş görünüm oluşturabilir. Erişim reddi, kota, internet veya sunucu sorunu varsa QGIS mesaj günlüğü daha fazla bilgi verebilir; sorun her zaman adres yazımından kaynaklanmaz.
Yakınlaştırma değerini yükseltirsem görüntü keskinleşir mi?
Hayır. Daha fazla yakınlaştırma, kaynak görüntüye yeni ayrıntı eklemez. Sağlayıcının desteklediği en yüksek seviyenin üzerine çıkıldığında boş görüntü oluşabilir. Bütün servislere aynı maksimum yakınlaştırmayı vermek yerine kaynak belgelerindeki seviyeleri kullanın. Özellikle Sentinel mozaiklerinde bina köşesi arayacak kadar yaklaşmak, görüntünün amacını aşar.
Uydu görüntüsü ile kadastro çizgileri neden çakışmıyor?
Önce çizimin kaynak koordinat sistemi ve kullanılan datum dönüşümü kontrol edilmelidir. Görüntünün konumsal doğruluğu, arazinin eğimi, bina yatıklıkları ve çekim zamanı da fark yaratabilir. Bir altlığa benzesin diye resmî veriyi gelişigüzel kaydırmak doğru değildir. Sorun, bilinen kontrol noktaları ve güvenilir ölçülerle değerlendirilmelidir.
Sentinel'de farklı renkler mutlaka arazi değişikliği mi gösterir?
Hayır. Ekim zamanı, hasat, mevsim, nem ve farklı görüntülerin birleştirilmesi de renk değişimine yol açabilir. Yıllık mozaikleri ön inceleme için kullanın. Değişikliğin tarihini veya niteliğini belirlemek gerekiyorsa tarih bilgisi bilinen uydu verileriyle ve diğer güvenilir kayıtlarla kontrol edin.
Hillshade üzerinden kot veya boykesit çıkarabilir miyim?
Listedeki hillshade servisleri, yükseklikten üretilmiş görsel gölgelerdir; piksel değerleri doğrudan kot değildir. Kot, eğim, havza veya profil hesabı için uygun çözünürlükte ve doğrulukta sayısal yükseklik modeli gerekir. Yol projelendirmesinde bu modelin veri kaynağı ve düşey referansı da bilinmelidir.
Haritada görünen yolları düzenlenebilir çizgi olarak alabilir miyim?
Bu URL'ler görüntü karoları sunar; bir yolun resmini görmek, yol geometrisini ve özniteliklerini indirmek anlamına gelmez. Düzenlenebilir veri gerekiyorsa uygun lisanslı vektör veri kaynağı, yetkili kurum verisi veya ilgili veri indirme servisi kullanılmalıdır.
Ücretsiz erişim, sınırsız kullanım demek değildir
Bir adresin anahtar sormadan açılması, her türlü kullanımın serbest olduğu anlamına gelmez. Haritanızı yayımlarken sağlayıcının kaynak gösterim koşullarını yerine getirin. Görüntüleri topluca indirmek, çevrimdışı arşiv hazırlamak, yeniden dağıtmak veya ticari çalışmalarda kullanmak farklı izinlere tabi olabilir.
Örneğin OpenStreetMap'in standart karo sunucusu toplu ve çevrimdışı indirmeye izin vermez. OpenRailwayMap'in halka açık servisinde kullanım ölçeği ve erişim koşulları bulunur. EOX'un burada listelenen yıllık Sentinel mozaiklerinde ticari olmayan kullanım şartı vardır. Kurumsal bir projede seçtiğiniz servisin koşullarını ayrıca değerlendirin; “belediyede kullanılıyor” olması tek başına genel bir izin oluşturmaz.
Google'ın listelenen doğrudan karo adresleri resmî API kurulumu yerine geçmez. Bing'in eski adresi de kalıcı entegrasyon için güvence sağlamaz; Microsoft resmî kullanımda görüntü meta verilerinden alınan güncel adresleri ve lisans koşullarını esas alır. Bu rehber adresleri açıklamak içindir, sağlayıcı adına kullanım izni vermez.
Doğru altlık, daha anlaşılır bir proje
İyi bir harita hazırlamak, mümkün olduğunca çok katman açmak değildir. Göstermek istediğiniz bilgiyi seçmek ve onu destekleyen altlığı kullanmaktır. Uydu görüntüsüyle araziyi tanıyın, topoğrafik katmanla çevresini okuyun, sade bir altlıkla projenizi anlatın. Son kararı ise görüntünün çekiciliğine değil, verinin kaynağına, tarihine ve işinizin gerektirdiği doğruluğa dayandırın.
